Kỹ Năng Cần Thiết Để Giữ Vị Thế Trong Thời Đại Trí Tuệ Nhân Tạo

Khi trí tuệ nhân tạo thay đổi các ngành công nghiệp, lo ngại về việc bị thay thế hoặc "bị bỏ lại phía sau" đang lan rộng. Một nghiên cứu tại Vương quốc Anh năm 2024 cho thấy 79% người lao động đồng ý rằng họ phải nâng cao kỹ năng — đặc biệt là trong phân tích và lập trình — để duy trì tính cạnh tranh. Nghiên cứu của LinkedIn củng cố điều này: các nhà tuyển dụng hiện nay mong đợi ứng viên có kiến thức về AI cơ bản (biết cách sử dụng các công cụ như ChatGPT), với hơn một nửa cho biết họ sẽ không tuyển người không có kỹ năng AI.

Kỹ Năng Cần Thiết Cho Thời Đại AI

Kỹ Năng Kỹ Thuật và Liên Quan Đến AI

Hiểu biết về công cụ AI và công nghệ cơ bản hiện nay là điều thiết yếu. Người lao động không cần trở thành lập trình viên, nhưng kiến thức AI là rất quan trọng — nghĩa là khả năng học cách AI tạo ra nội dung và công cụ dựa trên dữ liệu hoạt động và áp dụng chúng hiệu quả.

Nhu cầu về kỹ năng "kiến thức AI" đã tăng gấp sáu lần trong năm qua, với các công ty tìm kiếm nhân viên hiểu kỹ thuật tạo lệnh và có thể điều hướng các nền tảng AI. Diễn đàn Kinh tế Thế giới nhấn mạnh kiến thức dữ liệu như "ngôn ngữ kinh doanh mới".

Mặc dù kiến thức lập trình cơ bản hoặc tư duy tính toán giúp hiểu cách AI được xây dựng, tối thiểu mọi người nên thành thạo công cụ số và hiểu các khái niệm như thuật toán và bảo mật dữ liệu.

Kỹ Năng Kỹ Thuật và Liên Quan Đến AI

Tư Duy Phân Tích và Sáng Tạo

Tư duy logic vững chắc và sáng tạo giúp con người có lợi thế rõ ràng so với máy móc. AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng con người phải giải thích và hỏi tại sao.

Trong môi trường làm việc, tư duy sáng tạo có nghĩa là tưởng tượng các giải pháp mới, thiết kế quy trình mới hoặc tưởng tượng sản phẩm mà AI không thể tạo ra một mình. Nhà tuyển dụng ngày càng đánh giá cao những người có thể kết hợp hiểu biết dữ liệu với sự sáng tạo — ví dụ, sử dụng AI để nhanh chóng tạo mẫu các lựa chọn rồi dùng phán đoán con người để chọn ra phương án tốt nhất.

Tư Duy Phân Tích và Sáng Tạo

Kỹ Năng Cảm Xúc và Giao Tiếp

Công nghệ có thể xuất sắc trong các nhiệm vụ, nhưng trí tuệ cảm xúc và kỹ năng xã hội là đặc trưng của con người. Khi AI thay đổi công việc, các kỹ năng như đồng cảm, hợp tác, thích nghi và lãnh đạo càng trở nên quan trọng hơn.

Nghiên cứu nhấn mạnh các phẩm chất như đồng cảm, đạo đức, tầm nhìn và lãnh đạo là những năng lực mà máy tính không thể sao chép. Ví dụ, dẫn dắt một nhóm trong thay đổi do AI thúc đẩy đòi hỏi hiểu được lo lắng của đồng nghiệp, giao tiếp rõ ràng và duy trì động lực — tất cả đều là kỹ năng mềm.

• Phát triển kỹ năng giao tiếp tốt (cả trong nhóm và với khách hàng)
• Học cách quản lý thay đổi và sự không chắc chắn
• Thực hành đồng cảm và nhận thức cảm xúc
• Xây dựng kết nối xã hội và ảnh hưởng
• Đảm nhận vai trò mà AI không thể làm (huấn luyện, thương lượng các vấn đề phức tạp của con người)

Kỹ Năng Cảm Xúc và Giao Tiếp

Đạo Đức, Tư Duy Phê Phán và Kiến Thức Truyền Thông

Khi các công cụ AI tạo ra nội dung và quyết định, việc đặt câu hỏi về kết quả của chúng là rất quan trọng. Tư duy đạo đức và tư duy phê phán là chìa khóa để tránh những rủi ro.

Các chuyên gia như UNESCO nhấn mạnh rằng giáo dục phải bao gồm đạo đức và quyền con người để AI được sử dụng có trách nhiệm. Về mặt thực tiễn, điều này có nghĩa là:

• Tìm hiểu về thiên kiến AI và cách dữ liệu có thể chứa các giả định không công bằng
• Hiểu các vấn đề về quyền riêng tư và trách nhiệm giải trình
• Xác minh thông tin qua kiểm tra sự thật và đánh giá nguồn tin
• Nhận biết truyền thông tổng hợp và video giả mạo sâu sắc
• Đặt câu hỏi liệu câu trả lời của AI có thể là ảo tưởng hay không
• Đối chiếu sự thật từ nhiều nguồn khác nhau

Quy định AI mới của EU định nghĩa "kiến thức AI" là hiểu được rủi ro và tác động của AI. Có kiến thức không chỉ là sử dụng AI — mà còn là nhận thức được cách AI có thể sai lệch hoặc gây hiểu lầm, và có phán đoán để sử dụng nó một cách có trách nhiệm.

Đạo Đức, Tư Duy Phê Phán và Kiến Thức Truyền Thông

Học Tập Suốt Đời và Khả Năng Thích Ứng

Thay đổi chính là điều duy nhất không đổi. AI và tự động hóa đang tăng tốc độ lỗi thời của kỹ năng.

Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự báo rằng đến năm 2030, khoảng 39–44% kỹ năng công việc sẽ cần được cập nhật. Gần một nửa những gì bạn biết hôm nay có thể không đủ trong năm năm tới. Để không bị bỏ lại phía sau, học tập liên tục là điều thiết yếu.

Điều này không chỉ là giáo dục chính quy — mà là áp dụng tư duy thường xuyên tiếp thu kỹ năng mới. Người lao động nên tận dụng:

• Khóa học trực tuyến và chứng chỉ về phân tích dữ liệu hoặc kiến thức cơ bản về AI
• Hội thảo và trại đào tạo về công nghệ mới nổi
• Chương trình đào tạo và tái đào tạo của công ty
• Khóa học chuyên ngành và đào tạo phần mềm

Ở cấp độ cá nhân, duy trì sự tò mò, tìm kiếm phản hồi và sẵn sàng thay đổi sẽ mang lại lợi ích. Nơi làm việc tương lai sẽ thưởng cho những người chủ động học hỏi về AI và các lĩnh vực liên quan, cũng như những người có thể chuyển đổi sang vai trò hoặc ngành nghề mới khi cần.

Mọi người nên tham gia học tập suốt đời và tăng khả năng thích ứng

Kết Luận Chính

Không ai bị "diệt vong" bởi AI nếu họ biết thích nghi. Các tổ chức hàng đầu và cơ quan quốc tế đồng ý rằng một sự kết hợp đa dạng các kỹ năng là cần thiết:

Giáo dục và đào tạo phải phát triển để dạy những kỹ năng này. Trên toàn cầu, chính phủ và công ty đang phản ứng — Bộ Lao động Hoa Kỳ hiện tài trợ các chương trình kiến thức AI cho người lao động, và Luật AI của EU yêu cầu nhân viên được đào tạo về AI.

— Diễn đàn Kinh tế Thế giới và UNESCO

Bằng cách tiếp nhận hướng dẫn này, mọi người trên thế giới có thể sử dụng AI như một công cụ để nâng cao công việc của mình, thay vì bị thay thế bởi nó.