Niezbędne umiejętności, aby pozostać istotnym w erze sztucznej inteligencji

W miarę jak sztuczna inteligencja przekształca branże, powszechne są obawy o zastąpienie lub „zostanie w tyle”. Badanie z 2024 roku w Wielkiej Brytanii wykazało, że 79% pracowników zgadza się, że musi podnosić kwalifikacje — szczególnie w zakresie analityki i programowania — aby pozostać konkurencyjnym. Badania LinkedIn potwierdzają to: menedżerowie rekrutujący oczekują teraz od kandydatów podstawowej umiejętności korzystania z AI (np. obsługi narzędzi takich jak ChatGPT), a ponad połowa twierdzi, że nie zatrudni osoby bez kompetencji AI.

Niezbędne umiejętności na erę AI

Umiejętności techniczne i związane z AI

Zrozumienie narzędzi AI i podstaw technologii jest dziś fundamentalne. Pracownicy nie muszą być programistami, ale umiejętność korzystania z AI jest kluczowa — oznacza to zdolność do nauki, jak działają generatywne narzędzia AI i narzędzia oparte na danych oraz jak je skutecznie stosować.

Zapewnienie umiejętności „AI literacy” wzrosło sześciokrotnie w ciągu ostatniego roku, a firmy poszukują pracowników, którzy rozumieją inżynierię promptów i potrafią poruszać się po platformach AI. Światowe Forum Ekonomiczne podkreśla umiejętność pracy z danymi jako „nowy język biznesu”.

Podstawowa znajomość kodowania lub myślenia obliczeniowego pomaga zrozumieć, jak zbudowana jest AI, ale przynajmniej każdy powinien swobodnie korzystać z narzędzi cyfrowych i rozumieć pojęcia takie jak algorytmy czy prywatność danych.

Umiejętności techniczne i związane z AI

Myślenie analityczne i kreatywne

Solidne rozumowanie i kreatywność dają ludziom wyraźną przewagę nad maszynami. AI potrafi przetwarzać dane, ale to ludzie muszą je interpretować i pytać dlaczego.

W miejscu pracy myślenie kreatywne oznacza wyobrażanie sobie nowych rozwiązań, projektowanie nowych procesów lub tworzenie produktów, których AI samodzielnie nie stworzy. Pracodawcy coraz bardziej cenią osoby, które potrafią łączyć dane z kreatywnością — na przykład wykorzystując AI do szybkiego prototypowania opcji, a następnie stosując ludzką ocenę do wyboru najlepszej.

Myślenie analityczne i kreatywne

Umiejętności emocjonalne i interpersonalne

Technologia może doskonale wykonywać zadania, ale inteligencja emocjonalna i umiejętności społeczne są wyłącznie ludzkie. W miarę jak AI zmienia miejsca pracy, takie kompetencje jak empatia, współpraca, elastyczność i przywództwo stają się jeszcze ważniejsze.

Badania podkreślają cechy takie jak empatia, etyka, wizja i przywództwo jako zdolności, których komputery nie potrafią naśladować. Na przykład prowadzenie zespołu przez zmiany wywołane AI wymaga zrozumienia obaw współpracowników, jasnej komunikacji i utrzymania motywacji — to wszystko miękkie umiejętności.

• Rozwijaj dobrą komunikację (zarówno w zespołach, jak i z klientami)
• Ucz się zarządzać zmianą i niepewnością
• Ćwicz empatię i świadomość emocjonalną
• Buduj relacje społeczne i wpływ
• Przyjmuj role, których AI nie może pełnić (coaching, negocjowanie złożonych kwestii ludzkich)

Umiejętności emocjonalne i interpersonalne

Etyka, krytyczne myślenie i umiejętność odbioru mediów

W miarę jak narzędzia AI generują treści i podejmują decyzje, ważne jest, aby kwestionować ich wyniki. Rozumowanie etyczne i krytyczne myślenie są kluczowe, by unikać pułapek.

Eksperci, tacy jak UNESCO, podkreślają, że edukacja musi obejmować etykę i prawa człowieka, aby AI była używana odpowiedzialnie. W praktyce oznacza to:

• Nauka o uprzedzeniach AI i o tym, jak dane mogą zawierać niesprawiedliwe założenia
• Zrozumienie kwestii prywatności i odpowiedzialności
• Weryfikacja informacji poprzez fact-checking i ocenę źródeł
• Rozpoznawanie mediów syntetycznych i deepfake’ów
• Kwestionowanie, czy odpowiedź AI może być zmyślona
• Sprawdzanie faktów w wielu źródłach

Nowe przepisy UE dotyczące AI definiują „umiejętność korzystania z AI” jako rozumienie ryzyk i konsekwencji AI. Bycie kompetentnym oznacza więcej niż korzystanie z AI — to świadomość, jak może ona popełniać błędy lub wprowadzać w błąd oraz posiadanie umiejętności odpowiedzialnego jej używania.

Etyka, krytyczne myślenie i umiejętność odbioru mediów

Uczenie się przez całe życie i zdolność adaptacji

Zmiana jest jedyną stałą. AI i automatyzacja przyspieszają tempo, w jakim umiejętności stają się przestarzałe.

Światowe Forum Ekonomiczne prognozuje, że do 2030 roku około 39–44% wszystkich umiejętności zawodowych będzie wymagać aktualizacji. Prawie połowa tego, co dziś wiesz, może nie wystarczyć za pięć lat. Aby nie zostać w tyle, ciągłe uczenie się jest niezbędne.

To nie oznacza tylko formalnej edukacji — to przyjęcie nastawienia regularnego zdobywania nowych kompetencji. Pracownicy powinni korzystać z:

• Kursów online i certyfikatów z analizy danych lub podstaw AI
• Warsztatów i bootcampów z nowych technologii
• Szkoleń firmowych i programów przekwalifikowania
• Kursów branżowych i szkoleń z oprogramowania

Na poziomie indywidualnym, pozostawanie ciekawym, poszukiwanie informacji zwrotnej i otwartość na zmiany przyniosą korzyści. Przyszłe miejsce pracy nagrodzi osoby, które aktywnie zdobywają nowe umiejętności w dziedzinie AI i pokrewnych, a także potrafią zmieniać role lub branże w razie potrzeby.

Ludzie powinni uczyć się przez całe życie i zwiększać swoją zdolność adaptacji

Kluczowe wnioski

Nikt nie jest „skazany” przez AI, jeśli potrafi się dostosować. Wiodące organizacje i instytucje międzynarodowe zgadzają się, że potrzebny jest szeroki zestaw umiejętności:

Edukacja i szkolenia muszą ewoluować, aby uczyć tych umiejętności. Na całym świecie rządy i firmy reagują — Departament Pracy USA finansuje programy nauki AI dla pracowników, a unijna ustawa o AI nakłada obowiązek szkolenia personelu w zakresie AI.

— Światowe Forum Ekonomiczne i UNESCO

Przyjmując te wskazówki, ludzie na całym świecie mogą korzystać z AI jako narzędzia wspierającego ich pracę, zamiast być przez nią zastępowani.